İSMEK

İSMEK'te Üniversitelerde Olmayan Eğitim Bilimsel Bitki Çizimi

  • #


Yazı: Nermin SULTAN

Klasik sanatlardan teknolojik gelişmelere kadar, birçok alanda kursiyerlerine eğitim veren İSMEK, Türkiye’de çok bilinmediği halde dünyanın birçok ülkesinde yaygın bir sanat ve meslek olan “Bilimsel Bitki Çizimi” eğitimlerini, 2 yıldır Bağlarbaşı Türk-İslam Sanatları İhtisas Merkezi’nde veriyor. Botanik uzmanlık alanında incelenecek olan bitkiyi, illüstrasyon sanatını kullanarak ayrıntılı bir şekilde resmetmek demek olan “Bilimsel Bitki Çizimi”, İSMEK kursiyerlerinin elinde âdeta sanatla bilimi birleştiriyor. Bilim, insanlık tarihiyle birlikte başlar ve kesintiye uğramadan devam eder. Çeşitli sorular sorar insanoğlu; doğa hakkında, zaman hakkında, diğer varlıklar hakkında. Cevaplar bulmaya başladıkça kendine bir konum edinir. Hepsi bir sürecin ürünü olan bu cevaplar, zaman içinde belli bir tasnife tabi tutulurlar ve çeşitli şekillerde resmedilirler.
Bu “resmetme” serüveni, insanın sanat ve bilimden oluşan iki kanadını ifade eder. Yapılan araştırmalar ışığında çeşitli mağaralara resmedilmiş, uzun yıllar öncesine ait hayvan ve bitki figürleri, insanlığın ilk sanat ve bilim eserleri olarak kabul edilir. Çağın koşullarına göre bir “cevap” ve “belge” niteliği taşıyan bu ürünler, aslında insanlığın sürekli bir devinim ve gelişim içinde olduğunun da göstergesidir. Bu “belgeler”, kronolojik olarak dünya sahnesinde kendine yer bulan insanlara ışık tutar. Bu yüzden mağara duvarlarına resmedilen bitki figür ve sembollerinin, hem resim ve fotoğraf sanatına, hem de bitkileri inceleyen botanik bilimine kaynaklık ettiği görüşü hâkim kanaattir.

Tek Boyutlu Resimlerden İllüstrasyona Yolculuk

Botanik biliminin literatüründe “bilimsel bitki çizimi” olarak adlandırılan biyolojik illüstrasyonun kökeni, bahsi geçen figür ve iptidai resimlerdir. Günümüz anlayışına uygun bilimsel bir amaç gözetilmeden  yapılmış olsalar da, çoğu zaman bu resimler sayesinde bitkiler sınıflandırılmış, zarar ve faydalarına göre tasnif edilmişlerdir. Örneğin, eczacılık ve tıpta ileri düzeyde olan Mısırlıların, bu resimleri insan sağlığına yararlı olmaları için kullandıkları düşünüldüğünde, bu “iptidai belgeler”in, gelişimine devam eden botanik bilimine ve bilimsel bitki çizimine ışık tuttuğu düşüncesi kuvvet kazanır.


Bilimsel Bitki Çizimi Nedir?

Bilimsel bitki çizimi, botanik uzmanlık alanında incelenecek olan bitkiyi, illüstrasyon sanatını kullanarak ayrıntılı bir şekilde resmetmektir. Bilimsel bitki çizimi, illüstrasyonun avantajlarını kullanarak önemli noktalara vurgu yapar, gerçek nesnenin yapısını bozmadan hedef noktayı birçok açıdan incelenebilir hale getirir. Bu sayede bitki, aynı anda birçok cephesinden görünmeye uygun hale gelir. Her bitkinin birebir, en ince damarından renginin tonuna kadar resmedilebildiği bilimsel bitki çizimi, bilimle sanatı bir kalemde buluşturur âdeta. Günümüz Türkiye’sinde çok bilinmese de, 1900’ün ikinci yarısında fasiküller halinde bitki resmi kitabı çıktığı söyleniyor. Osmanlı döneminde de bitki çizimiyle uğraşan tabip ve hakîmler olmuş. Günümüzde, dünyanın birçok ülkesinde bir sanat ve meslek dalı olan bilimsel bitki çizimi, ne yazık ki Türkiye’de yeterli ilgiyi görmüyor ve bilinmiyor. Profesyonelleri, parmakla gösterilecek kadar az sayıda.


Bilimle Sanat İSMEK’te Buluştu

İSMEK, Türkiye’de çok bilinmediği halde dünyanın birçok ülkesinde yaygın olan “Bilimsel Bitki Çizimi”nin eğitimlerini, 2 yıldır Bağlarbaşı Türk-İslam Sanatları İhtisas Merkezi’nde veriyor. Birçok branşta sanat ve meslek eğitimleri veren İSMEK, “Bilimsel Bitki Çizimi” branşıyla sanatla bilimi bir kalemde buluşturuyor âdeta. Çünkü branş, özünde hem resmetme yeteneği istiyor hem de botanik bilgisi. Dolayısıyla İhtisas Merkezi’ne kursiyer alımı sınavla yapılıyor. “Bilimsel Bitki Çizimi” branşında eğitim görmek isteyen kursiyerler “obje çizimi” gibi yetenek sınavına tabi tutuluyorlar önce. Bu sınavlardaki amaç, kursiyer adaylarının resim bilgisini ve İhtisas Merkezi’nde eğitim alabilecek yeterliliklerinin olup olmadığını ölçmek. Uygulama sınavını başarıyla geçen kursiyer adayları, bir sunum dosyası hazırlamaları istenerek usta öğreticilerden oluşan kurulun mülakatına davet ediliyor. Hocaların, öğretim görevlileri ve işin ehli kişilerden olmaları, her sene başında birçok kişinin mülakatlara girmesiyle neticeleniyor. Bu sınavların neticesine göre “Temel Grup” ve “Tekâmül Grubu” adı altında iki farklı grupta eğitim veriliyor İhtisas Merkezi’nde.


Hem Resim Yapılıyor Hem Bilim

“Bilimsel Bitki Çizimi” branşında eğitim gören İSMEK kursiyerlerinin kalem ve fırça tutuşları bir ressamı andırıyor âdeta. Zaten bir yönüyle de ressamlık yapıyorlar. Ortaya çıkan ürün, birbirinden güzel bitkilerin kısım kısım incelenmeye hazır hale gelmesini sağlıyor, görsel bir şölen sunuyor. Bu sayede Türkiye’de yok olma tehlikesi altında olan bitkiler resmedilerek kayıt altına alınmış oluyor. Doğal alanların hızla yok olduğu çağımızda, tehlike altında olan bitkilerin korumaya alınması için büyük önem arz ediyor bilimsel bitki çizim. Bu da belge niteliği taşıdığı için, bilim ile sanat birçok defa bir araya geliyor bilimsel bitki çiziminde. Bitki ressamlarına en sık sorulan sorulardan biri de “Neden bitkinin fotoğrafını çekmiyorsunuz?” sorusudur. Biyolojik açıdan incelenecek bitki, fotoğraf tekniği kullanıldığında sadece bir kısmının incelenmesine müsaade ediyor. Fotoğraf, bitkinin yüzde 100 oranda tanımlanmasını mümkün kılmıyor. Fakat bilimsel illüstrasyonla, yani bilimsel bitki çizimiyle kökünden gövdesine, yaprağının en ince damarına kadar gerçeğe en yakın şekilde resmediliyor bitki. Bu teknik sayesinde bitkilerin ayrıntılı resimleri kayıt altına alınmış oluyor ki bu resimler botanikçilerin en çok önem verdikleri başvuru kaynaklarından biri.


Üniversitelerde Bile Verilmeyen Eğitim

Bağlarbaşı Türk-İslam Sanatları İhtisas Merkezi’nde “Bilimsel Bitki Çizimi” branşının eğitimi de, bahsedilen hususlar dikkate alınarak veriliyor. Bazı Avrupa ülkelerinde, bitki sayısından fazla bitki ressamı varken, muhtelif iklimi ve tarım alanlarını bünyesinde bulunduran Türkiye’de çeşitli bitkiler yok olma tehlikesi altında. Türkiye’deki üniversitelerde müstakil olarak eğitimi verilmeyen “Bilimsel Bitki Çizimi”nin eğitimini, İhtisas Merkezi kursiyerleri bu bilinçle alıyorlar. Çeşitli projelerini de gerçekleştirmek için de sabırsızlandıklarını ifade eden kursiyerler, ilk olarak Türkiye’de var olan bütün şifalı bitkilerin bilimsel çizimini yaparak kitaplaştırmak istiyor. İhtisas Merkezi’nde “Bilimsel Bitki Çizimi” branşının 128 saatlik teknik eğitimi verilirken bilimsel kriterler esas alınıyor. Teknik kalem, karakalem ve suluboya bitki resmi tekniklerini öğrenen kursiyerler, önce genel olarak ve ana hatlarıyla bitkileri tanırken, ileriki zamanlarda çizim yapıyorlar.

Kursiyerler, işin inceliklerini, alanında uzman bir isim olan Hülya Korkmaz’dan öğreniyorlar. Korkmaz, yurtiçi ve yurtdışında düzenlenen birçok yarışmada derece sahibi bir bitki ressamı. 2009 yılında Edinburgh’ta (İskoçya) “BISCOT” (Botanical Images Scotia) adındaki uluslararası “Bilimsel Bitki Resim” yarışmasında gümüş madalya (silver medal), 2010 yılında İngiltere’de London Royal Horticultural Society’nin (RHS) düzenlediği uluslararası Bilimsel Bitki Resim yarışmasında “Siver Gilt” (altınla gümüş arası) madalya almaya hak kazanan Korkmaz, iki yıldır Bağlarbaşı Türk-İslam Sanatları İhtisas Merkezi’nde Bilimsel Bitki Çizimi branşında usta öğreticilik görevini sürdürüyor. Bilimsel Bitki Çizimi branşı tekâmül eğitimi sonrasında katılım belgesi verilen İSMEK kursiyerleri; eczacılık, tıp, botanik gibi alanlarda istihdam edilebiliyorlar.  

İSMEK El Sanatları Dergisi 13 İNDİR

Bu yazı 2516 kez görüntülenmiştir

Twitter'da Paylaş Facebook'ta Paylaş
logo title
  • İSMEK El Sanatları Dergisi
    İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin
    bir kültür hizmetidir.

İSMEK