Makale

İBB Atatürk Kitaplığı Nadir Eser Koleksiyonları

  • #


Yazı: İrfan DAĞDELEN *

İBB Atatürk Kitaplığı 2005 yılından itibaren düzenli olarak nadir eser ve koleksiyonlar satın alıyor. Bugüne kadar toplam 5241 adet evrak, 1974 adet fotoğraf, 951 adet kartpostal, 612 adet Osmanlıca kitap, 365 adet yazma kitap, 339 adet nadir kitap, 241 adet harita, 40 adet Albüm, 7 adet gravür, 4 adet dergi, 2 adet gazete ve 2 adet tablo, koleksiyon bünyesine katıldı.

Nadir olan bu koleksiyonlardan dikkat çekici olanlarından birkaçını tanıtırsak İBB Atatürk kütüphanesine kazandırılan eserlerin önemi açığa çıkmış olacaktır.

Pertevniyal Valide Sultan Evrakı

Pertevniyal Valide Sultan (1812-5 Şubat 1883) Osmanlı padişahı Abdülaziz'in annesi ve II. Mahmut'un eşidir. Pertevniyal Valide Sultan, Romen asıllıydı ve doğduğu zamanki ismi Besime'ydi. 1829 yılında II. Mahmut'un eşi oldu. 10 yıllık bir evlilikten sonra eşi vefat etti. 25 Haziran 1861 tarihinde Sultan Abdülmecit'in vefatı üzerine oğlu Abdülaziz tahta geçince Pertevniyal Valide Sultan da Valide Sultan unvanını aldı. Oğlunun bütün saltanatı boyunca Valide Sultan kaldı. Hayır hasenata çok önem verirdi. Pertevniyal Lisesi'ni ve Pertevniyal Valide Sultan Camii'ni yaptırdı. Oğlu vefat edince Valide Sultanlık dönemi bitti ama 7 yıl daha yaşadı.

5 Şubat 1883 tarihinde Dolmabahçe Sarayı'nda vefat etti. İstanbul'un Aksaray semtinde bulunan kendisinin yaptırmış olduğu Valide Sultan Camii'ndeki Pertevniyal Sultan Türbesi'ne gömüldü.

Hayırseverliği ile ün yapmış olan Pertevniyal Valide Sultan birçok vakıf kurarak yoksullara yardım etmiş ve cami, okul, kütüphane, çeşme, sebil gibi hayır kurumları inşa ettirmiştir.

Hayatı ve yaşadığı döneme damgasını vuran Pertevniyal Valide Sultan, "Mehd-i Ulya" imzasını da kullanıldığı 5.000'e yakın evrakı satın alınmıştır. Henüz daha tasnifine başlanmamış olan evrak üzerinde yaptığımız sontaj çalışmasında, Valide Sultan'ın imzaladığı mektuplar, akarlarıyla alakalı defterler, Haremeyn'e vakfedilen akarlar, Sultanın yetişmesi ve büyütülmesi ile ilgili sarayın iç işleriyle alakalı belgeler, kethüdası makamına yazılmış evraklar, Fatma Sultan'a ve haremdeki diğer kadınlara ait masraf defterleri ile Aksaray'da yaptırmış olduğu cami, çeşme ve sebille alakalı evraklarını muhtevidir.

İlerleyen zamanlarda Valide Sultan evrakıyla alakalı külliyetli bir defter grubu satın alınmıştır. Toplam olarak 26 defterden oluşan bu gurupta Bendegan'ın maaş defteri, Valide Sultan'a ait 1878-1879 yılları arasında vuku'bulan teslişmat ve masarıfat defteri, İcare defteri (Mart 1895 - Ağustos 1909), Valide Sultan evkafı idaresi evrak kayıt defteri, Hasan Bey'in idaresinde bulunan çiftlikat defteri, bazı kuyudat defteri, Aksaray'da inşa ettirdikleri cami için harcama defteri, Tezkire ve muharrerat gibi defterleri muhtevidir. Söz konusu arşiv malzemeleri devlet ve millet hayatını ilgilendiren tarihi, sosyal ve kültürel mirasımızı muhtevi bilgiler içermektedir.


Nadir Yazma Eserler

Atatürk Kitaplığı yazma eser koleksiyonları; Muallim M. Cevdet, Mecelle-i Umur-ı Belediye ve Türkiye Maarif Tarihi müellifi Osman Nuri Ergin, Cevdet Paşa gibi çok değerli bağışçılarımızın eserleriyle oluşmuştur. Bu koleksiyona yeni satın alınanlar da eklenerek dinamik yapısını gün geçtikçe genişletmekte ve büyütmektedir.

Mevcut çok kıymetli yazmalarımıza son yıllarda yaklaşık olarak 365 adet daha eklenmiştir. Bunlar arasında nefis tezhipli ve hat sanatının en güzel örneklerinden olan Kur'an-ı Kerimler, Delailü'lhayratlar, Esmaü'l-hüsnalar da yer almaktadır.

Yakın tarihimizle alakalı birçok yazma da koleksiyonumuza katılmıştır. Kurtuluş Savaşı notlarını içeren defterler, Ermeni olayları, Atatürk'e yapılan suikast raporu, Osmanlı - Yunan harbi, I. Dünya Savaşı Irak cephesi notları gibi.

Edebiyat tarihimizle alakalı cönkler, münşeat mecmuası, yazışma suretleri, şiir mecmuası gibi eserler ile sarf ve nahiv ile ilgili birçok yazma yer almaktadır.

İlmihal, Akaid, Hadis, İslam Tarihi, Peygamberler Tarihi, Tasavvuf, Kelam gibi İslami ilimlerle alakalı yazma eserlerin yanında biyografi, silsilename ve şecereler satın alınmıştır.

Nadir Kartpostallar

Atatürk Kitaplığı koleksiyonunda geniş bir kartpostal arşivi bulunmaktadır. 6626 adetten oluşan bu koleksiyon tamamı kataloglanmış, taranmış ve internet ortamından araştırmacıların hizmetine sunulmuştur.

Son alımlarla birlikte koleksiyonumuzda eksik kalan İstanbul'a ait çok sayıda nadir kartpostal eklenmiştir. Bunlar arasında İstanbul silüetleri ve çarpıcı fotoğrafları ile tanınan ve son yıllarda çektiği fotoğraflarla sergiler düzenlenen Othmar'da bulunmaktadır.

Diğer bir koleksiyonda Ernest Mamboury'nin (1 Nisan 1878 - 23 Eylül 1953) fotoğraf arşivinin satın alınmasıdır. Ernest Mamboury İstanbul'un bilhassa Bizans eserleri hakkındaki yayınları ve hazırlamış olduğu İstanbul rehberleri ile ünlüdür. İstanbul'a 1909 yılında geldi ve bir daha buradan ayrılamadı. İstanbul'da bıkmadan yorulmadan eski eserleri inceleyerek ve fotoğraflayarak günümüze eşsiz bir koleksiyon bırakmıştır.

İstanbul araştırmalarında görsel malzeme sıkıntısı çeken araştırmacılarımızın ilk baktıkları yer olan kartpostal arşivimiz, dinamik yapısıyla her geçen gün yeni eklenenlerle birlikte sayısını gün geçtikçe çoğaltmaktadır.

Nadir Albümler

Kitaplık koleksiyonlarında albümler önemli bir yer tutmaktadır.  Bunlara ilave olarak alınan yeni albümler arasında öneme haiz olanları bulunmaktadır. İstanbul ile alakalı olanların yanında Türk siyasi hayatına damgasını vurmuş ve 1960 ihtilaliyle Yassıada Mahkemeleri ve duruşmaları ile gündeme gelen Adnan Menderes'inde içinde bulunduğu "Yassıada Duruşma Fotoğrafları Albümleri" satın alınmıştır. Duruşma fotoğrafları dava dava hazırlanmış olup meşhur Köpek davası, 6-7 Eylül olayları, Bebek davası, Zimmet davası, Değirmen davası gibi bölümlere ayrılmaktadır. Yaklaşık 600'e yakın fotoğrafın yer aldığı bu koleksiyon yakın siyasi tarihimize ışık tutacak fotoğrafları içermektedir.

Yabancı Dil Nadir Kitaplar

Atatürk Kitaplığı sayısı 27.000'leri bulan yabancı dil kitap koleksiyonu ile Türkiye'nin en zengin kütüphanelerinden biridir. Son yıllarda satın alınan yabancı dil kitaplarda koleksiyonunu zenginleştirmeye devam etmektedir. Bunlar arasında çok nadir olan ve "Descrıptıon Succınte de la Collonne Hıstorıee de Constantınople Dressee a l'Honneur de l'Empereur Theodose le Juune-Claude Francoıs Menestrıer-Gravürler Jerome Vallet" adını taşıyan kitap 1702 Paris baskısıdır. 34 sayfalık kitapta şu anda olmayan ve bir rivayete göre Kıztaşı'nda bir rivayete göre Atpazarı'nda olan bir sütun üzerindeki tasvirleri göstermektedir.

Nadir diğer bir kitapta A. Thalasso'nun "Déri-Séadet ou Stamboul" adlı kitabıdır. 18 ve 19. y.y. İstanbul sosyal yaşamıyla ilgili olan bu eserde ünlü Saray ressamı Zonaro'nun çizmiş olduğu eşsiz güzellikteki resimler de yer almaktadır.

Ayrıca İstanbul araştırmalarına kaynaklık edecek yüzlerce eseri koleksiyonumuza katmış bulunmaktayız.

Osmanlıca Kitaplar

Atatürk Kitaplığı koleksiyonlarında mevcut olan 22.000 adet Osmanlıca matbu kitap bulunmaktadır. Bu genişlikteki bir koleksiyonun kütüphanemizde mevcut olmayan kitaplarını tamamlamak ve alanında belki de bir ilki gerçekleştirmek idealiyle tamamlama yoluna gidilmiştir. Bu gayretler neticesinde 1000'e yakın Osmanlıca matbu kitap alınmıştır. Bu proje tamamlandığında Türkiye'de ve dünyada Osmanlıca matbu' kitapları tam bir koleksiyonun olmasıyla bir ilk olma özelliğini de kazanmış olacaktır.

* Atatürk Kitaplığı Nadir Eserler Kütüphanecisi

İSMEK El Sanatları Dergisi 4 İNDİR

Bu yazı 731 kez görüntülenmiştir

Twitter'da Paylaş Facebook'ta Paylaş
logo title
  • İSMEK El Sanatları Dergisi
    İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin
    bir kültür hizmetidir.

İSMEK