Tezhip

Büyük Tezhip Sanatkarı Muhsin Demironat

  • #


Yazı: Doç. Dr. Faruk TAŞKALE

Muhsin Demironat devrin hat ustalarınca yazılan güzel yazıların birçoğunu tezhiplemiş, klasik üsluptan yola çıkarak tezhip sanatında birçok stili denemiş üretken bir sanatkârdır. 27 Haziran 1983’de hayata gözlerini yuman büyük tezhip ustası “Üsküdarlı Muhsin”, 48 yıllık sanat hayatı boyunca 60 kadarı hilye olmak üzere yaklaşık 2500 kadar eser vermiştir... XX. yüzyıl Türk Tezhip ve Lake sanatının en önemli isimlerinden biri olan Mehmet Muhsin Demironat, 1907 yılında İnebolu, Hatipbağı’nda doğdu. Daha sonra ailece İstanbul’a gelerek Beylerbeyi’nin Abdullahağa mahallesine yerleştiler. Babası Trablusgarp savaşlarında şehit olan Hüseyin Hikmet Bey, annesi ise Makbule Hanım’dır. Henüz çocukluk yıllarındayken Üsküdar’ın Toygartepe’sinde satın aldıkları evde yaşamaya başladılar.
Muhsin Demironat, ilk eğitimine Üsküdar Sultanisi’nde başladı. 1928’de İstanbul öğretmen okulunu bitirdi. Bugünkü İstanbul Kız Lisesi’nin yerinde bulunan öğretmen okulunda okurken yazı derslerine gelen Tuğrakeş İsmail Hakkı Altunbezer’in (1873-1946) yönlendirmesiyle boş vakitlerinde Tuğrakeş’in de hocalık yaptığı Cağaloğlu’nda bugünkü M.E.B satış bürosu olarak kullanılan Hattatlar Mektebi’ne (Medreset-ül Hattatin) devam etmeye başladı ve burada Altunbezer’den başka Necmeddin Okyay (1883-1976), Kamil Akdik (1861-1941), Hulusi Yazgan (1869-1940), Bahaeddin Tokatlıoğlu (1867-1989) gibi sanatçılarla da tanıştı. Muhsin Bey öğretmen okulundan mezun olduktan sonra Bandırma’nın Perama isimli sahil köyünde öğretmen olarak göreve başladı. İki sene sonra Galatasaray Lisesi’nin ilk kısmına resim öğretmeni olarak atandı. Bu arada kendisini tezhip sanatına yönelten hocası Tuğrakeş İsmail Hakkı Bey’le münasebetini kesmeyerek tezhip çalışmalarına devam etti. Cumhuriyetin ilanından sonra adı Şark Tezyini Sanatlar Mektebi olan Hattatlar Mektebi, 1936 yılında Burhan Toprak’ın müdürlüğü sırasında Türk Süsleme Bölümü adıyla Güzel Sanatlar Akademisi’ne bağlandı. Muhsin Demironat, İstanbul’da bulunmasını fırsat bilerek yeniden okula devama başladı ve Altınbezer hocayla tezhip konusunda çalışmalarına devam etti. Hakkı hocanın önce fahri asistanlığını yapan Muhsin Demironat bir süre sonra da maaşını Galatasaray Lisesi’nden almak suretiyle Akademi’de öğretim üyesi olarak görevlendirilirdi.
1937 senesinde Nezihe hanımla evlenen Muhsin Demironat’ın bu evliliğinden bir oğlu. bir de kızı bulunmaktadır. 1966 senesine kadar Akademi’deki tezhip hocalığına devam eden sanatçı, 1966’da Yıldız Porselen Fabrikası’na müdür tayin edildi ve burada bir yandan çini deseni hazırlayarak, diğer yandan da bu konu üzerine araştırmalar yaparak başarılı bir çalışma sergiledi. 1972’de Yıldız Porselen’den emekli olan Muhsin Bey, 1976’da Güzel Sanatlar Akademisi’nde Geleneksel Türk Sanatları Bölümü adı altında yeniden açılan bölümde, Yıldız Porselen Fabrikası’ndaki müdürlüğünün sonlarına doğru geçirdiği bir kalp ameliyatı ve kalbine pil takılması sebebiyle bozulan sıhhatinin müsaadesi nisbetinde tezhip dersleri vermeye devam etti. Birbirinden güzel yüzlerce eser veren büyük tezhip ustası “Üsküdarlı Muhsin”, 27 Haziran 1983’de Kadıköy’deki evinde vefat etti ve pek çok sanatkârın bir arada bulunduğu Karacaahmet’e defnedildi. Muhsin Demironat devrin hat ustalarınca yazılan güzel yazıların birçoğunu tezhiplemiş, klasik üsluptan yola çıkarak tezhip sanatında birçok stili denemiş üretken bir sanatkârdır. Mısır Kralı Fuad için Kamil Akdik tarafından nesih hattı ile yazılan Kur’an-ı Kerim’i 1935 yılında Muhsin Bey tezhiplemiştir. Bu çalışmanın sanatkârın profesyonel olarak yaptığı ilk çalışma olduğu söylenir. 1936 yılında Ankara’da Opera Binası’nda açılan I. Türk Süsleme Sanatları Sergisi’nde çinilerden esinlenerek hazırladığı, 50 cm çapındaki bir ahşap tabak, sergiyi gezen Atatürk tarafından beğenilip 600 TL.’ye satın alınır. Dönemin krallarına ve devlet başkanlarına verilen hediyelerin birçoğu Muhsin Bey tarafından süslenmiştir. Mısır, Irak ve Suudi Arabistan krallarına, İran şahına, ABD’nin dört cumhurbaşkanına, Kennedy Vakfı Salonu ve Metropolitan Müzesi’ne, devlet büyükleri tarafından verilen hediyeler ve Mıssouri zırhlısına İstanbul namına verilen lake ok kuburu sanatkâr tarafından hazırlanmış nadide eserlerdendir. İstanbul’un fethinin 500’üncü yıldönümü nedeniyle İsmail Hikmet Ertaylan’ın yönetiminde hazırlanan Fatih Divanı’ndaki tezhiplerin bazılarını da Muhsin Demironat yapmıştır. Bugün özel bir koleksiyonda bulunan Muhsin Bey’in tezhibini yaptığı Mustafa İzzet Ketebeli büyük boy hilye, Cumhuriyet döneminde yapılmış en güzel hilyelerin başında gelir.
Sadberk Hanım müzesinde bulunan Necmeddin Okyay ketebeli talik yazının ve yine Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Resim ve Heykel Müzesi koleksiyonunda bulunan bazı yazılara stilize edilmiş hayvansal ve bitkisel motifleri kullanarak yaptığı süslemeler de sanatkârın dikkate değer çalışmalarındandır. Tezhip Sanatı’nın yanı sıra lake cilt kapakları konusunda da önemli eserler veren Muhsin Demironat, XVIII. yüzyılın en önemli çiçek ressamı, tezhip ve lake ustası Ali Üskadari’nin yolundan giderek birbirinden güzel lake eserler vermiş ve bazı eserlerine de Muhsin-i Üsküdari şeklinde imza atmıştır. Muhsin Demironat da önceleri yakın dostu ve meslek arkadaşı Rikkat Kunt (1903-1986) gibi ilk tezhip hocası Hakkı Bey’in tezhip anlayışı doğrultusunda eserler vermiş ancak Necmeddin Okyay’ın yönlendirmesiyle Topkapı Sarayı’ndaki eserleri inceleyerek, klasik tezhip ekolleri doğrultusunda eserler vererek kendi tarzını geliştirmiş ve adeta bir “Muhsin Demironat” ekolü ortaya çıkarmıştır. Gerek tezhip gerekse çini sanatında motif ve kompozisyonları oldukça ince ve detaylı çizilmiş ve ustaca renklendirilmiştir. 48 yıllık sanat hayatında 60 kadarı hilye olmak üzere yaklaşık 2500 kadar eser veren tezhip sanatının büyük üstadı Muhsin Demironat’ı rahmetle anıyoruz.
KAYNAKÇA Taşkale, Faruk; “Türk Tezhip Sanatının Büyük Ustası Muhsin Demironat”, Antik Dekor, S:18, s.84-89, İstanbul. Derman, Çiçek ; “Gözün, Elin ve Sabrın Yarattığı Güzellikler”, Antik Dekor, S:79, s.78-83, İstanbul. Prof. Kerim Silivrili’den naklen.  

İSMEK El Sanatları Dergisi 4 İNDİR

Bu yazı 1567 kez görüntülenmiştir

Twitter'da Paylaş Facebook'ta Paylaş
logo title
  • İSMEK El Sanatları Dergisi
    İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin
    bir kültür hizmetidir.

İSMEK